De Klimaat Drammer

Nederland

Onderbouwde modelschatting. Voor 2024 schat het CBS dat binnenlandse windopwek 14,6 miljoen ton CO₂ vermeed en zonnestroom 9,9 miljoen ton. De cijfers zijn nader voorlopig. Ze vergelijken de opwek met referentietechnologieën en omvatten geen volledige levenscyclus. De ontwikkeling van de stroommix kan de uitkomst van die vergelijking veranderen. Bronhouders/methode: CBS en RVO.

Europa

Indicator voor de hele mix. De EEA meet de ontwikkeling met een ratio van gerapporteerde emissies tot elektriciteitsproductie. In de EU was de gemiddelde uitstoot per kWh in 2024 volgens de EEA circa 41% lager dan een decennium eerder. De EEA noemt zowel meer hernieuwbare stroom als minder kolen. De indicator geeft geen causale uitsplitsing naar één park of technologie. Producent EEA, databronnen onder meer Eurostat en nationale emissie-inventarissen.

Wereldwijd

Klimaatonderbouwing en onafhankelijk voorbeeld buiten Europa. Het IPCC vergelijkt gemeten temperatuurpatronen met onder meer natuurlijke variatie en menselijke invloeden. Meerdere bewijslijnen wijzen op menselijk veroorzaakte opwarming. Afzonderlijk onderzochten Amerikaanse onderzoekers uurgegevens van opwek en emissies en vonden dat de klimaat- en luchtkwaliteitsbaten van wind en zon sterk per stroomregio verschillen. Die modelschattingen gebruiken Amerikaanse gegevens uit 2009–2011. Financiering Amerikaanse studie: NSF-overeenkomst SES-0949710 met Carnegie Mellon en het Carnegie Mellon Electricity Industry Center, zie dankwoord.

Nederland

CBS-opwek is de feitelijke basis voor de verkoopbare hoeveelheid stroom, maar levert zonder uurprijzen, contracten en kapitaalkosten geen projectrendement op. Een TU Delft/DTU-studie met een model gevalideerd op 72 offshoreparken laat zien hoe grote, dicht geplaatste parken elkaar wind kunnen ontnemen. De Nederlandse beleidscasus gebruikt voor het benchmarken een plan van vóór juli 2025.

Europa

IRENA schat in 2024 voor nieuw Europees offshorewindvermogen gemiddeld circa USD 0,080 per kWh op parkniveau. Kosten voor transport, distributie en de systeemwaarde van productie op specifieke uren vragen aparte toetsing. De Andere Krant signaleerde een onderzoek naar overraming van offshoreopbrengst. De studie kwam uit op bijna 50% in één beleidscasus, zonder dat percentage aan alle parken toe te schrijven. Geen directe externe financiering volgens de auteurs, die steun vermelden van Horizon 2020 X-ROTOR en Horizon Europe MERIDIONAL.

Wereldwijd

Voor nieuwe projecten in 2024 schat IRENA gewogen gemiddeld USD 0,034 per kWh voor wind op land en USD 0,043 voor grootschalige zon. De dataset ondersteunt een vergelijking van kosten per geproduceerde kWh, met uiteenlopende project- en netomstandigheden. Geen financieringsverklaring van het rapport vastgesteld in deze proef.

Nederland

CBS brengt in de tabel vermeden CO₂ de emissies uit het maken van installaties niet in rekening. Gebruik die tabel dus voor de Nederlandse referentievergelijking en neem voor een netto projectsom een afzonderlijke levenscyclusinventaris op. Projectspecifieke Nederlandse materiaalketen blijft open.

Europa

IEA PVPS vergelijkt vier typen residentiële zonnepanelen over hun levenscyclus. Fabricage levert de grootste bijdrage aan de geraamde uitstoot. De methoderichtlijn verlangt onder meer productieplaats, installatielocatie, levensduur, materiaalkeuze en opdrachtgevende organisatie. Deze informatie onderbouwt de vergelijking en voorkomt extrapolatie naar ieder zonnepark. Uitgever IEA PVPS, specifieke financieringsverklaring voor de factsheet nog niet vastgesteld.

Wereldwijd

Een internationale vergelijking moet silicium-PV, turbine-ontwerpen en batterijopslag afzonderlijk volgen. IEA beschrijft die ketens afzonderlijk. Het Amerikaanse ministerie van Arbeid meldt gevaarlijk kinderwerk bij winning van kobalt en koper in Congo. Een koppeling aan een specifieke Nederlandse turbine, een paneel of een batterij vereist bewijs op leveranciersniveau.

Nederland

De landelijke route van een specifiek afgeschreven paneel of een turbinewiek vereist een keten van inzamelaar tot eindverwerker. Een Nederlands totaal van eindbestemmingen is in deze proef niet vastgesteld.

Europa

Een levenscyclusanalyse van bestaande paneelrecycling onderzoekt welk voordeel teruggewonnen materiaal geeft en rekent de verwerking afzonderlijk mee. Dat is bewijs voor beschikbare processen, geen telling van werkelijk verwerkte panelen. Financier: Zwitsers federaal energiebureau, volgens de bron.

Wereldwijd

Het IEA PVPS-landenrapport beschrijft verwerkingsroutes in deelnemende landen. Voor een uitspraak over dumping in Afrikaanse landen ontbreken hier traceerbare zendingen en inspectie- of douanerecords.

Nederland

Wozep onderzoekt welke trekvogels bij windparken op de Noordzee risico lopen. Een maatregel is de turbines tijdelijk stilzetten bij massale vogeltrek. In deze proef ontbreekt een afzonderlijke effectschatting voor het Nederlandse stilstandsprogramma.

Europa

In een veldproef op Smøla in Noorwegen daalde de geschatte jaarlijkse sterfte bij turbines met één zwart geverfde wiek met ruim 70% ten opzichte van controleturbines. De proef vergeleek vier behandelde turbines met vier controles. De uitkomst is een Noorse locatiecasus.

Wereldwijd

Katzner e.a. benoemen bij wind op land mogelijkheden zoals plaatskeuze, stilstand en herstel van leefgebied. De auteurs melden onzekerheid over populatie-effecten en verschillen tussen landen in gegevens en regelgeving. Gezocht via De Andere Krant en teruggevoerd naar auteurspublicatie. Een wereldwijde schatting voor vogelsterfte en een vergelijking van EMV-effecten blijven open.

Nederland

Wozep onderzoekt welke zeeorganismen bij kabels aan elektromagnetische velden worden blootgesteld. Rijkswaterstaat voert het programma uit in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Europa

Het Noordzeeonderzoek biedt een uitgangspunt voor vergelijking. Een gezamenlijke Europese effectmeting is in deze proef nog niet vastgesteld.

Wereldwijd

De batenronde vond geen passende mondiale effectschatting voor elektromagnetische velden bij wind- en zonne-installaties. De beschikbare kabelstudie biedt een afgebakende aanpak voor mariene blootstelling.

Nederland

In deze proef is geen Nederlandse paleotemperatuurreeks gevonden waarmee de volgorde van CO₂ en temperatuur tijdens dezelfde overgang kan worden getoetst. Voor atmosferische CO₂ is de Antarctische ijskernreeks beschikbaar. Een vergelijking met de Nederlandse temperatuur vraagt een zelfstandig gedateerde lokale of regionale reconstructie met voldoende tijdresolutie.

Europa

Antarctische ijskernen registreren atmosferische CO₂. Europees onderzoek binnen EPICA vond over de laatste 800.000 jaar vóór de industrie ongeveer 172–300 ppm. Het diepere geologische verleden vraagt andere reconstructiemethoden.

Wereldwijd

Bij het einde van de laatste ijstijd vonden Shakun en collega’s dat CO₂ gemiddeld vóór een groot deel van de gereconstrueerde mondiale opwarming toenam. Een eerste opwarming kan CO₂ vrijmaken, waarna extra CO₂ de opwarming verder versterkt.

Nederland

Bij de aanbesteding van Alpha en Beta werd een financieel bod gevraagd. Voor Gamma-B bevat de Kamerbrief juist een subsidieraming. Bereken per kavel wat publieke steun koopt en welk bouw- of prijsrisico de ontwikkelaar draagt.

Europa

In Britse tweezijdige prijscontracten ontvangt een producent bij een lage referentieprijs een aanvulling en betaalt hij bij een hoge referentieprijs terug. Zo kun je het netto effect toetsen in plaats van alleen de uitgaande steun op te tellen.

Wereldwijd

Landvoorbeeld buiten Europa. In de Verenigde Staten biedt de Inflation Reduction Act fiscale steun voor hernieuwbare elektriciteitsproductie. De wettekst laat zien wat het instrument doet. Voor de vraag welke extra opwek daardoor is gebouwd, zijn projectgegevens en een vergelijking zonder fiscale steun nodig.

Nederland

Zeewolde publiceert circa 870 GWh per jaar voor 83 turbines en circa 322 MW. Dat komt neer op ongeveer 10,5 GWh per turbine per jaar en een capaciteitsfactor van circa 31% op parkniveau. Het zijn gepubliceerde projectcijfers. Een gemeten jaarreeks per turbine is hier niet vastgesteld. Het prospectus licht toe welke infrastructuur bij de investering hoort.

Europa

Vestas berekent voor een V150 van 4,2 MW bij lage wind een energieterugverdientijd van 7,6 maanden. Dat is een fabrikantberekening voor energie die in de levenscyclus is geïnvesteerd. Financiële terugverdientijd vraagt inkomsten en kosten.

Wereldwijd

Het Amerikaanse NREL modelleert een windpark op land met circa 1.968 dollar geïnstalleerde investering per kW en 4.104 MWh netto-opwek per MW per jaar. Omgerekend voor 3,3 MW is dat circa 6,5 miljoen dollar aan toegerekende parkbouwkosten en 13,5 GWh per jaar, een capaciteitsfactor van circa 47%. Dit is een rekenvoorbeeld op basis van een referentiepark.

Nederland

De Nederlandse monitor beoordeelt of aanbod en vraag ook onder stress bij elkaar passen, inclusief verbindingen met het buitenland. Bereken hoeveel wind en zon aan beschikbaar vermogen bijdragen tijdens de moeilijkste uren.

Europa

De IEA beschrijft systemen met jaarlijkse wind- en zonaandelen ruim boven 5%, waaronder Denemarken en Spanje. Kijk welke combinatie van regelbaar vermogen, verbindingen en flexibel verbruik dat mogelijk maakt.

Wereldwijd

De IEA noemt ook Zuid-Australië. De marktbeheerder beschrijft daar tegelijk de inzet van gas en invoer bij weinig wind en zon. Gebruik het als toets voor een gemengd systeem.

Nederland

Hypothese. Een vaste referentiecentrale kan de Nederlandse klimaatwinst te hoog inschatten. Wat gebeurt er met het cijfer als je ieder uur vaststelt welke centrale minder produceert, hoeveel stroom we uitvoeren en hoeveel extra brandstof centrales bij op- en afregelen gebruiken? Trek vervolgens de uitstoot van bouw, onderhoud en afbraak af. Pas dan kun je toetsen hoeveel netto klimaatwinst overeind blijft.

Een tweede vraag. Welk deel van de opwarming in Nederland komt door veranderde aanvoer van warmere lucht? Jippe en Han Hoogeveen vonden over 1961–2020 een sterke samenhang tussen luchtstromingspatronen en Nederlandse temperaturen. Hun jaarmodel ging van R² 0,81 naar 0,85 toen ze Atlantische variatie en totale zonnestraling toevoegden. Dat getal beschrijft hoe goed het model de jaarvariatie past. Hoeveel van de langetermijntrend iedere factor veroorzaakt, en waarom de luchtstromen veranderden, vraagt apart onderzoek. Vergelijk ook de temperatuurtrend binnen dezelfde windrichtingen. De studie gaat over Nederlandse temperatuur en beantwoordt op zichzelf geen vraag over wereldwijde opwarming of vermeden CO₂ bij centrales.

Europa

Hypothese. Dezelfde hoeveelheid windstroom levert minder CO₂-winst op als zij vooral gas of koolstofarme productie verdringt. Een Deense studie schat hoeveel uitstoot wind verdringt en laat zien dat correctie voor de samenhang tussen productie en uitstoot ertoe doet. Toets per land en per uur welke centrales terugregelen en wat grenshandel verandert. Een dalend EU-gemiddelde vertelt weinig over wat één extra park veroorzaakt.

Wereldwijd

Onderzoekers die uurdata uit Californië en Texas gebruikten, zagen dat fossiele opwek én uitstoot daalden bij productie uit wind en zon, maar de uitstoot daalde minder evenredig dan de fossiele productie. Thermische centrales werken minder efficiënt wanneer ze op lagere belasting draaien. Dat maakt de bruto rekensom kwetsbaar. De test voor andere stroomnetten is hoeveel van de winst overblijft als je efficiëntieverlies, stroommix en levenscyclusuitstoot meeneemt. De twee Amerikaanse netten geven daarvoor een toets, geen wereldgemiddelde.

Nederland

De Andere Krant wees op een Delft/DTU-studie. In die studie is 51,5% de oudere Nederlandse planningsaanname voor de capaciteitsfactor, tegenover 34,6% uit het model. Dat is circa 49% boven de modeluitkomst. De percentages zijn respectievelijk een planningswaarde en een modelraming. Lagere benutting kan de kosten per opgewekte kWh verhogen.

Europa

Dezelfde studie vindt in de onderzochte planningscasussen een verschil tot 22% in Frankrijk en 24% in België. De uitkomst geldt voor die casussen en hangt af van het ontwerp en de dichtheid van turbines.

Wereldwijd

In twee Amerikaanse casussen kan verdichting volgens de studie de oorspronkelijke opbrengstaanname te optimistisch maken. Het model is getoetst aan historische productiegegevens van 72 bestaande parken in Europese wateren. De Amerikaanse casussen zijn toepassing van het model, geen Amerikaanse validatieset.

Nederland

Voor een specifiek Nederlands park vraagt een uitspraak over kinderarbeid bewijs dat de betreffende leverancier werkelijk die mijn of verwerker gebruikte. Die ketenkoppeling is in deze proef open.

Europa

Nieuwe PV-levenscyclusdata gebruiken 83 getoetste fabrieksanalyses uit Franse aanbestedingen. De datasets dekken naar schatting 9% van de wereldwijde productiecapaciteit voor monokristallijne modules. Gebruik die dekking om de toepasbaarheid per leverancier te beoordelen.

Wereldwijd

Het Amerikaanse ministerie van Arbeid rapporteert gevaarlijke kinderarbeid bij kobalt- en koperwinning in Congo. Onderzoek de toeleveringsketen van de specifieke batterij, turbine of het paneel voordat je de betrokken installatie koppelt aan die winning.

Nederland

Hypothese. Een defect paneel kan op papier tweedehands zijn en in het bestemmingsland alsnog afval worden. Volg een partij Nederlandse panelen via het functietestrapport, de exportaangifte en de ontvangstregistratie. Ontbreekt een van die schakels, dan is de eindbestemming niet controleerbaar. In deze proef heb ik nog geen Nederlandse zending tot een stort- of verwerkingslocatie kunnen volgen. Voor wieken vraagt dezelfde toets om de transportbon en het weeg- of verwerkingsbewijs van de eindverwerker.

Europa

Onderzoeksvraag. Hoe vaak wordt een opgegeven tweede leven ook gecontroleerd? Bij vermoedelijke afvalexport van gebruikte apparatuur zijn onder meer functietests relevant volgens bijlage VI van de EU-richtlijn. Zo’n document is een startpunt voor een steekproef. Toets ook welke panelen bij aankomst werkten en welke zijn afgevoerd. Bij wieken zou ik het opgegeven hergebruik naast het ontvangstbewijs van de eindverwerker leggen.

Wereldwijd

Onderzoekers uit Sydney beschrijven in §3.2 meldingen van export van gebruikte panelen uit Australië naar Afrika. Hun onderzoek put onder meer uit interviews. Het volgt geen specifieke Nederlandse zending naar een Afrikaanse stortplaats. Voor wieken is er wél een concreet gedocumenteerde stortbestemming. Het beheerplan van Casper in Wyoming vermeldt dat de stortlocaties van turbinewieken worden geregistreerd. Dat opent een controleerbaar spoor voor één locatie. Voor panelen én wieken blijft de vraag hoeveel materiaal daadwerkelijk wordt hergebruikt, gerecycled of gestort.

Nederland

De Eemshavenproef bij veertien turbines vond geen statistisch overtuigende afname in aanvaringsslachtoffers na het zwart verven van één wiek bij zeven turbines. Dit resultaat geldt voor de onderzochte locatie en opzet.

Europa

In Smøla, Noorwegen, daalde de geschatte jaarlijkse sterfte bij de behandelde turbines met ruim 70% ten opzichte van controles. De uitkomst berust op vier behandelde turbines en vier controles en is locatiegebonden.

Wereldwijd

De Andere Krant verwees naar een internationale review over wind op land. Die documenteert aanvaringen en habitatverlies, maar de grootte van populatie-effecten hangt af van soort, plaats en totale uitrol. De auteurs melden onderzoeksovereenkomsten met onder meer publieke en energiesectorpartijen.

Nederland

Wozep rangschikte soorten op blootstellingsrisico bij kabels binnen windparken. Stroomsterkte, afstand, kabelontwerp en begraafdiepte beïnvloeden de blootstelling. Een risicorangschikking geeft nog geen gemeten populatieschade.

Europa

Vergelijkingen tussen projecten vragen dezelfde kabelklasse en meetomstandigheden. De Nederlandse analyse identificeert welke soorten en omstandigheden nader onderzoek verdienen. Een vergelijkbare Europese veldvergelijking is hier nog niet vastgesteld.

Wereldwijd

De gebruikte kabelstudie betreft mariene soorten in de Noordzee. Effecten bij omwonenden of dieren in andere leefgebieden vragen eigen blootstellingsgegevens en effectmetingen.

Nederland

In deze proef is geen Nederlandse paleotemperatuurreeks gevonden waarmee de volgorde van CO₂ en temperatuur tijdens dezelfde overgang kan worden getoetst. Voor atmosferische CO₂ is de Antarctische ijskernreeks beschikbaar. Een vergelijking met de Nederlandse temperatuur vraagt een zelfstandig gedateerde lokale of regionale reconstructie met voldoende tijdresolutie.

Europa

De ijskernen laten voor de afgelopen 800.000 jaar een bereik van circa 172–300 ppm vóór de industrie zien. In veel oudere geologische perioden kwamen hogere concentraties voor. Vergelijk dus eerst dezelfde tijdvakken en noteer of het om ingesloten lucht of een indirecte reconstructie gaat.

Wereldwijd

De studie die het meest op de beschrijving lijkt, is die van Caillon en collega’s, met de in de VS werkende Jeffrey Severinghaus als coauteur. Bij één overgang liep CO₂ naar schatting 800 ± 200 jaar achter op Antarctische opwarming, maar nam het toe vóór de deglaciatie op het noordelijk halfrond. Shakun onderzocht een andere overgang met een mondiale temperatuurschatting. Zou dezelfde vertraging overeind blijven met hetzelfde gebied, dezelfde overgang en vergelijkbare dateringsfouten?

Nederland

Dezelfde burger kan bijdragen via de rijksbegroting, netkosten en de stroomrekening. De open vraag is hoeveel dezelfde opgewekte MWh via elk kanaal oplevert. Tel toegekende steun, werkelijk uitgekeerde steun, netkosten en verkoopinkomsten op zonder dezelfde kostenpost tweemaal te boeken. Het Gamma-B-plafond geeft een maximale toezegging. Het Zeewolde-prospectus laat daarnaast in hoofdstuk 6 zien hoe SDE+ naast verkoopinkomsten werkt. Controleer de prognoses aan de werkelijk betaalde bedragen.

Europa

Ook een regeling met terugbetaling kan kosten bij huishoudens leggen. Hoeveel komt werkelijk terug, wie ontvangt dat bedrag en verlaagt het de rekening? Controleer de netto afrekening per contract en het effect op de leveringstarieven.

Wereldwijd

Landvoorbeeld buiten Europa. De Amerikaanse productiekorting werkt via het belastingstelsel. Hoeveel fiscale steun één park oplevert en welk deel via de stroomprijs bij afnemers terechtkomt, vergt een afrekening per project én prijsgegevens. Zo’n afrekening is in deze proef niet vastgesteld.

Nederland

Kun je de bewering van 20–25 jaar terugvinden in werkelijke projectkasstromen? Neem ook rente, onderhoud, stilstand, lage marktprijzen, ontmanteling en restwaarde mee. Het Zeewolde-prospectus geeft een vertrekpunt. Het geeft geen gemeten kasstroom van elke turbine.

Europa

De locatie, seizoenen en stilstand kunnen de uitkomst sterk veranderen. Vergelijk werkelijke jaarlijkse MWh met het theoretische maximum van vermogen × 8.760 uur. Vergelijk daarna de financiële looptijd met de feitelijke bedrijfsduur. Een levensduuraanname is geen geplande sloopdatum.

Wereldwijd

Bij het NREL-voorbeeld levert 13,5 GWh tegen 50 dollar/MWh circa 675.000 dollar bruto per jaar. Als netto slechts 260.000 dollar per jaar resteert, kost het simpel terugverdienen van 6,5 miljoen dollar ongeveer 25 jaar. Dat is een gevoeligheidsvoorbeeld. Het netto bedrag is een aanname. Een berekening met discontering kan anders uitvallen.

Nederland

Een jaarpercentage verbergt uren waarop het bijna niet waait en de vraag hoog is. Reken zo’n periode door met beperkte import en centrales die gelijktijdig uitvallen. Hoeveel reserve, opslagduur en vraagsturing zijn nodig en wat kosten ze?

Europa

Voor een algemene grens van 3–5% is in deze proef geen oorspronkelijke studie vastgesteld. Als de claim over jaarlijkse elektriciteitsproductie gaat, liggen onderzochte Europese systemen aantoonbaar hoger. Gaat het over alle eindenergie, of slechts zeker vermogen op piekuren, dan is een andere noemer nodig.

Wereldwijd

In Zuid-Australië bleven gas en invoer nodig tijdens perioden van hoge vraag en lage hernieuwbare opwek. Bereken voor meerdere netten wanneer extra wind en zon nog bijdragen aan gegarandeerd vermogen en wanneer de kosten van reserve of opslag harder oplopen.